جام ادب

متمّم ، گروه اسمي است كه پس از حرف اضافه ( از ، به ، با ، براي ، در ، بر ، درباره ي و ... ) مي آيد .

متمّم انواع گوناگوني دارد كه طي روزهاي آينده به آن ها خواهيم پرداخت .

به آن دسته از متمّم ها كه فعل به آن ها نياز دارد ، متمم فعل گفته مي شود : مردم ايران با دشمن متجاوز  مي جنگند .   ( متجاوزان : متمم فعلي )

از ميان انواع گوناگون متمم فقط متمم فعل جزءِ اجزاي اصلي گزاره و جمله است و در شمارش تعداد اجزاي جمله به حساب مي آيد .زيرا با حذف آن ، جمله ناقص ، بي معنا و يا نارسا مي شود . هر گزاره يا جمله تنها مي تواند يك متمم فعل داشته باشد . البتّه گاه ممكن است چند متمم فعل با حرف عطف در كنار يكديگر قرار گيرند :

من از حساب و توقّف و پرسش روزقيامت مي ترسم .

فعل هايي كه به متمّم نيازمندند ، حرف اضافه ي مخصوصي دارند و بي آن به كار نمي روند .

فعل هايي كه متمم مي طلبند به دو دسته اند :

الف ) فعل هايي كه به جز نهاد ، تنها متمم مي طلبند  و يك جمله ي سه جزيي يا گذرا به متمم توليد مي كنند . مانند :

انديشيدن :  به                                              من به آينده مي انديشم

رنجيدن     :  از                                              احمد از دوستش رنجيد

ترسيدن    :  از

جنگيدن    :   با 

گنجيدن     :  در

ب ) فعل هايي كه جز نهاد و متمم ، مفعول نيز مي طلبند و به همين دليل دو نقش نماي مفعولي ( را ) و متممي ( حرف اضافه ) را با هم دارند . مانند :

ترساندن  :  را   -  از                                كودك را از موجودات خيالي ترساند

پرسيدن   :  را  -  از                                  معلم درس را از دانش آموز پرسيد

گنجاندن   :  را  - در                                  احمد كتاب را در قفسه گنجاند

سنجيدن   : را   -  با                                 رضا خود را با رستم مي سنجد

فروختن    :  را – به                                   كتاب را به دوستش فروخت

بنابراين براي تشخيص متمم فعل ضروري است حروف اختصاصي افعال را بدانيم  .

الف -  فعل هايي كه علاوه بر نهاد به متمم نياز دارند ( سه جزيي با متمم / گذرا به متمم )  :

 1- فعل هايي كه حرف اضافه ي مخصوص آن ها   «   به  » است   :

انديشيدن – انجاميدن  - باليدن  - برازيدن – برخوردن  - پرداختن  - پيوستن – چسبيدن - روي آوردن – زيبيدن – گرويدن – مانستن – نازيدن  - نگريستن

2-  فعل هايي كه حرف اضافه ي مخصوص آن ها  «  با » است  :

آميختن ( مخلوط شدن )  - جنگيدن – درآميختن  - درآويختن – ساختن ( سازش كردن ) ستيزيدن – سر كردن – ور رفتن

3- فعل هايي كه حرف اضافه ي اختصاصي آن ها  « از » است : 

بازماندن – برآشفتن  - پرهيزيدن – ترسيدن – جَستن – دست كشيدن – دست برداشتن – رَستن – رميدن – رنجيدن – رهيدن – گذشتن – گريختن – گسستن ( جدا شدن ) هراسيدن

4- فعل هايي كه حرف اضافه ي مخصوص آن ها  «  در » است  :

  گنجيدن  - فرو رفتن

5- فعل هايي كه حرف اضافه ي مخصوص آن ها «  بر » است :   شوريدن 

 

ب – فعل هايي كه علاوه بر نهاد و متمم به مفعول نيز نياز دارند( چهارجزيي با مفعول و متمم / گذرا به مفعول و متمم )  :

1-  فعل هايي كه حرف اضافه ي اختصاصي آن ها  « به » است :

آموختن ( ياد دادن ) -  آويختن ( نصب كردن )  -  آلودن -  افزودن  -  باختن  - بخشيدن – برانگيختن  - پرداختن – پيوستن – سپردن – فرمودن – فروختن  - گفتن – گماردن – گماشتن – دادن – ديكته كردن – ماليدن – مالاندن – نشان دادن – نشان دادن

2- فعل هايي كه حرف اضافه ي اختصاصي آن ها  « با » است  :

آراستن – آميختن ( مخلوط كردن ) اندودن – سنجيدن –

3- فعل هايي كه حرف اضافه ي مخصوص آن ها  «  از »  است :

آموختن ( ياد گرفتن )  - پرسيدن – خريدن – دزديدن – زدودن – ربودن – ستاندن – ستدن – شنيدن – طلبيدن – كاستن – كش رفتن – گرفتن –

4- فعل هايي كه حرف اضافه ي مخصوص آن ها  « در » است  : فرو بردن – فرو كردن

نكته 1 : اگر تكواژ گذرا ساز « ان » به فعل هاي گذرا به متمم ( سه جزيي با متمم ) افزوده شود ، آن ها را به فعل هاي گذرا به مفعول و متمم تبديل مي كند .

ترسيدن  =  ترساندن

چسبيدن = چسباندن

[ ] [ ] [ ]
درباره وبلاگ

امکانات وب